YARQA ASPIY

0
334

Lliwpapukyu llaqtapiqa hatun yarqa aspiy ruwakuchkanraqmi, kay qillqa qispinanpaqmi Julio Alvares Tomaylla nin. Yarqa aspiyqa sapa watam puririn, manaraq kawsaykuna tarpuy qallarichkaptin ruwakun puntataqa yarqa aspinankupaq lliw runakunan churapakunku tukuy sunqunkumantapacha; chaynallataqmi sapa wata huk cargoyuq kan, chay cargoyuqmi wakata nakaspan llaqta umalliqkunawan kuska kallpanchanku kay yarqa aspiy raymitaqa.
Kay llaqtapiqa tukuy richkaq kawsaykunatam ruruchinku muyullata, yakuwan qarpaspanku, arí, chayraykum yarqa aspiy qallarinankupaq huk quñunakuypi lliw runa chulla umalla hamutaspanku qipanku imay punchawtach llankamunqaku chayta, chaymanhinam cargoyuqpas imakunatapas allinta tupachin llaqta umalliqkunawan rimarinakuspa.
Puntatam ruwanku huk yaku mamapaq saminta, chay samitam tupachinku sumaq llampu sunquwan huk allin yachaq, payñam imakunach yaykun kay samiman chayta yuyaymanarispan mañakun, arí mañanmi chay sumaq tukuy richkaq waytakunata utaq purun tikakunata, insinsuta, llapan richkaq lakrita, uruy pimintata, rantichimuntaqmi vino nisqata hinallataq mana pisinanchu ñawin kuka, ñawin trago, aqa hinaspapas apukunaman pukukunampaq llampun. Chaykunawan tuparachiptinmi yuyaymanarispanku apanku iskay utaq kimsa runakuna, tuma kuchu yaku mamapa ñawinninman, chaypin riqsisqaña kan maylawmansi churanqaku kay samita chaypaq.
Tuma kuchuman chayaruspankum manaraq churachkaspan, tiyaykuspanku tragonkuta upyanku hinallataq kukankuta akunku, qallarinanpaqmi apu taytakunamanta mañakunku tukuy sunqunmantapacha, hinaspan sutin sutin tikanku tragota, pukukuntaq kukata hinallataq llampuwan sumaqta llampun, apukunapa sutinta rimaspa «apu qurawiri, apu kuntur sinqa, apu rikrayuq» nisqa, chaynanpatam churaykurunku kay sumaq samita sunqunkumantapacha, kaytaqa tukuy iñiywanmi ruwanku mana ñawinninpi yaku mama chakinanpaq hinaspapas yakuwan kawsana kasqanta yuyaymanrispanku, chayraykum kaynanpata sumaqta yupaychanku yaku mamataqa.
Chay samita churaramuspaqa iskay utaq kimsa punchawmi mana rinankuchu, chaynatam nin qampiq, kutirirusunkimanmi manachayqa qayqarusunkimanmi nispa ima. Iskay utaq kimsa punchawmantañam lliw llaqta ruwanakuna puririnku ancha kusisqallaña yarqa aspiyman, tupaykanakunkum utaq huñunakunku kay tuma kuchu yakupa ñawinnimpiña, sapakama runam rin lampantin, pikuntin, kituchintin, palantin ima. Kay sumaq hatun yarqa aspiy raymi qallarimunanpaqmi llaqta kamachikuqkuna hinallataq cargoyuq ima kallpanchanku allin ruwasqa kananrayku, paykunam tupaykachinakuspa apamunku tragota, kukata hinallataq aqata. Qallarinankupaqmi lliw sumaqta tiyaykuspa cargoyuqpa kuka aptakamusqanta qallpaykunku, trago qaywakamusqanta upyaykunku allin llasaqta, kallpawan allin chayasqa llamkanankupaq, warayuqtaqmi qayan listata lliw llaqta runachus kachkanku chayta, ¿imarayku?, kay yaku mamapa puririnan allinchaypiqa lliw runam churapakunanku, warmisapakunapas yanuypi manachayqa aqa qaywakuypim yanapakunku.
Lliwmi sayariykurunku tupaykachinakuspa; kusikuywan llamkanankupaqtaqmi sapaq sutinchasqaña runakuna tinyantin, qinantin, violinnintin, waqra pukuntin ima rinku, huk runataqmi puntata aywistin apam kaspipi wiwala watasqata, hukñataqmi takiq, paykunam puntata puririnku takistin tusustin quchukuywan, qipantataq ancha kusisqa sunquwan llamkamunku, sapa runam tupunpi tikraylla tikramunku, sichus mana allintachu llankamun chaypachaqa puytiwanmi kutichin warayuq allin chayasqa llamkamunanpaq.
Qallpay utaq samay pacha chayaramuptinmi lliwchan runan samaykunku, wakinmi pisiparamuspanqa waqlataykunku, cargoyuqmi warayuqpa yanaparisqan llasaqta kukata aptakun hinallataq tragotapas qawakun, chayta akuykuspa upyaykuspa, tuqranku tukuy chansakunata rimaspanku kusi kusillaña, kaqmanta qatarinankupaqmi, kay kusichiqkunan kusikuywan takiyta, tusuyta qallarinku, hinaspa puririykamunku, chayllam kaqmanta qallaykunku llamkayta.
Chawpi punchawpaqtaqmi cargoyuq yanuchin mikunata allin chaninta, chaytam apamunku maypicha chawpi punchaw qapin llamkaqkunata chayman, chaypim sumaqta tiyaykuspanku llapanku llasaqta mikunku hatun aychayuqta, allin kallpawan chayasqa llamkanankupaq, mikuyta tukuruspataqmi, kaqmanta qallarinku takiqkuna sunqumanta takiriyta, tusuyta, quchukuyta ima, wakinnin kuka qallpanankukama, trago upyanankukama, kusata samaykuspankum kaqlla sayarinku kay sumaq yarqa aspiy raymi puntaman puririnanpaq.
Mikuy apamuqkunañataqmi kutirinku chisimpaypaq kaqllamanta yanuq. Ari allintam llamkachimun chay warayuq puytiwan tutikutirichispan, mana pisipaykuspam kay takiqkunawan llamkaqkunapa ñawpaqninpi takinku, tusunku ima, upallaykuptinkuqa tumpan sinkasqa kaqkunam piñakamunku; utqayllam punchawqa pawan, chaynallataqmi chayamun kay chisimpay qallpay, kay inti waqtay pachataqa wakinmi tumpan machanayasqaña tarikunku achka achkata tragota upyaruspanku; ñawpaq qallpasqankupihinam tiyaykuspanku chansakunata rimaristin qallpaykunku qatqitapas aqatapas upyaykunku, kusisqallataqmi hukmanta puririykamunku kay yarqa aspiypi.
Llaqta qawkay patapiñataqmi wakin llaqta umalliypi sayaq yanapaqkuna hinallataq cargoyuq utaq ayllun chaymantapas pasaq watapi mallki saqtaqpiwan, iskay utaq kimsa mallkita sachichkanku chawpi pampapi wapu rurusapallataña, lliw kay yarqa aspiypi llamkamuqkuna quchukuywan tusuyku, takikuq, chayamunankupaq, arí chay cargoyuqpa aycha ruwachisqantam yanuqkunapas lliwpaqmi chaninta kamchinankupaq qawarispanku warmapaq mana warmapaq yanunku, yanuymanqa churapakamunku yaqa qayllas warmikunam, warmisapakunapas yanuypin yanapakunku yarqa aspimuypi pikuwan lampawan llamkanankutahina.
Kay sumaq yarqa aspiyta maymikaqman chayarachispanku hinallam, lliw llamkaqkuna quñulla qamunku, wakinqa machasqañam cargoyuq achka achkata tragota qaywapyaramuptin, takiykustin hinallataq tusuykustin, kikin mallkikunapa kasqanman chayamunku, warmikunañataq chayamusqankumantahina aqata qaywanku, wakin runakunaqa llumpaytam macharqunku chayaramuspanhinalla mallki sikipi hinaspa tusuypi takiypi kaspa manaña mikuytapas munanchu, yanuypi kaqkunam utqayllaña, mikuyta qaywakamunku lliw chaypi kaqman warmaman mana warmaman.
Chisinpaypiqa warmakunapas uywakunata huñuramuspa utaq huk imapas wasi ruwayta tukuramuspankum qamunku mallki qawakuq, wakin watapiqa raymaykuytañam qallarinku mallki muyuyta ancha ancha quchukuywan, yaku mamapa purinanta sumaqta aspimusqankurayku, mallki takanankupaqmi huk laqu qachawata apamunku chaywanmi takanku iska iskaymanta warmiqari patanmanta llapan chay mallki muyuqkuna, mallki sacha saqtakunankama, qachatañataqmi warayuq qun takamuqman chaynallataq chaskin takaqmanta; pipas kay mallki saqtaqmi watanman sayachinan huk kaq niraq mallkita, chaynanpatam kay sumaq raymi tukupayninman chayan, wakin tumakuq runakunaqa tusukunku takikunkum tukuy tuta, wakinñataq chiqipunku wasinkuman.
Waqchik Julio alvaresmi rimarisqaykumanhina yuyaymarin, hinaspam nin kay qipa watakunaqa kay hatun sumaq yarqa aspiy raymi manañam ñawpaq watakuna hinañachu ruwanku, aswanqa hatun llaqta umalliqkunamanta mañarqukunku yanapakuyta chay nisqapaq, chaymi yarqakuna kay cemento nisqawanña ruwarukun. Arí, allinmi kay, yaku manaña maypipas usunampaq nitaq suminchu suqyakunapipas llapan puririmuq yakum maymi kaqkama chayamun; hinaspapas paymi nin, ichaqa qawarisqaymanhinaqa yaku maman ñawinninmanta pisimuyta qallaykun sapa wata pasasqanmanhina asllayachkan, ¿ima rayku?, kay samin churaytapas manaña sunqumanta ruwaptinku, hinallataq chay cemento nisqata nañimpi churaruptinku nispa.
Yaku mamawanmi kawsan ima richkaq kawsaq uywakunapapas, paymi mikuchiwanchik lliw kay pachapi runaman, allintam tukuy sunquwan yupaychana, watiqana, chaninchana yaku mamanchiktaqa; mana yakuwanqa manacha allinqa kachwanchu, llapanchikmi chulla umalla maypipas chaypipas yakumamataqa allin sunquwan qawana.

¿Qué opinas?

DEJA UNA RESPUESTA

Por favor ingrese su comentario!
Por favor ingrese su nombre aquí

*