LLIUPAPUQUIO

0
92

Paniy Carmen Julia nin kay sumaq “Lliupapuquio” llaqtacham tarikun, San Jerónimo suyupi, Antawaylla ukupi; kimsa waranqa pichqa pachak runakunam tiyanku kay llaqtachapi.

Wakin runakunam chakrapi llankanku; papa, ulluku, maswa, tarwi, sara tarpuykunapi, ichaqa wakin ayllukuna uywakunata uywanku; chitata, wakata, kuchita, llamakunata, wasipi tiyaq warmichakunapas uchuy uywachakunatan uywanku; quwita, wallpata, utuluta hukchakunatapas.

Chaymi mana ancha ima mikunamantapas pisinkuchu, aswan sumaqllam makillam tiyakunku, lliw sasachakuykunapipas yanapaykanakuspaku. Llaqtachapa umanpin tarikun hatun urqu; chaypa sutinmi “Apu Qurawiri”, chay urqupa qiminpin kachkan achka quchakuna, hatunraq uchuyraq, chaypin tarikun challwakuna, kantaqmi wachwakunapas yuraqraq yanaraq.

Chaymantataq quchakunamanta chumichkan yaku, chayna kaptinmi patankunapi wiñaykuchkan qumir qiwakuna, ischukuna, kantaqmi suqukichkakuna, ankukichkakunapas. Kantaqmi achka wikuñakunapas, paykunam tiyankun quchapa patampi; hinaspa kay uywakuna kawsanku qumir qiwakunata, ichukunata mikuspa.

Ranra ranra ruminkunapipas tiyanmi atuqkuna, kantaqmi puma, luychukunapas, wiskachakunapas, urqupa puntanpipas tiyanmi kunturkuna. Kay uywakunas urqupa uywankuna, sichus imatapas rurarunki hinatinqa urqu piñarukuspa qayqarusunkiman. Chaymi kayman rispaykiqa sumaq paqapachata ruraykuspaki qawkalla kanki, “kukachawan samaykuspa, siqaruchata pitaykuspa, kañachata tinkaykuspa”, mana impas qapinsunkichu.

Kantaqmi uywamichiq runakunapas, qatuspi tiyakunku, wasichankupas chukllachamantam ichumanta qatasqacha, paykunan uywankunata achkampi uywanku, qarkanku, muyunku. Ichaqa rumiwan pirqaspam muyurichisqaku ruyru sirkukunata uywankuna samananpaq, puñunanpaq, sichus atuqraq, pumaraq suwakuyta munaptinkuqa manas atinkuchu, rumi pirqata latachkaptinkus suqus kichkakuna makinman siparpan, qipaspaqa mana suwakuyta atispas waqaykuspa ripukapunku.

Chaymi quchapa patankunapiqa lliw uywakunan mikupakunku sumaqllataña qiwakunata ischukunatapas. Aswanqa sapa runa raymichakuptinqa qatusmansi rinku llamakuna, chitakuna, wakakuna, kuchikuna rantikuq mikuna rurakunankupaq, llaqta raymichakuptinpas umalliqkunas puririnku uywakuna rantiq, chay uywakunapa aychanwansi mikunata lliw llaqtapaq rurananku.

Ichaqa kay urqukunapa qiminpi, quchakunapa patanpin ñawpaqta hatun machulakuna achka uywakunata uywarqaku, kunankunañataqmi allillamanta chinkaratamunku, manaña pipas tiyayta munanñachu anchata chiriptin, wakin ayllukunapaqmi uywankuna qullurun hinallataq tukuy sasachakuykuna karuptin aswanqa asllana tiyachkanku

Quchakunamantataq paqarimuchkay huk mayu, “CHUMBAO”, chaymanta yaku chutarikamuchkan wayquntakama challwachakunata apakamustin. Mayupa puntariqninpim Lliupapuqio runakuna challwakunata uywaykuchkanku, chaypis yaqa pichqachunka tuqukunapi challwakuna wiñaykuchkan. Hinaspa chay challwakunatas apamunku Antawaylla llaqtaman mikuna ruwaq wasikunaman hinallatq challwa rantiq runakunaman. Wakin runakunañataqmi challwa tiqtita tukuy mikunachakunata ruwanku puriq, watukaq runakunaman mikuchinankupaq. Chaynata llankaspankus ayllukunaqa mana imamantapas pisinkuchu, sumaqlla tiyakunku

Antawayllapa sunqunmanta pacham ñan chutarikuchkan kay quchakunaman chayananpaq, yaqa kimsachunka tullmipim chayana qallapurinawan, chakiwan purinapaqpas wichaymanmi chutarikuchkan ñan Chumbao mayupa patantakama.

Aswanqa qakuchik lliw aylluykikunawan kay quchakuna riqsiq, uywachakuna qawakuq, challwakuna mikuq. llaqtamasiykuna qakuchik quchakuna riqsiq, Antawayllamanta puririspam ñampi tarikunki Lliupapuquio llaqtachawan, chaypin qawaritamunki achkallaña ischuwan qatasqa wasikunata, sumaq qumir qiwakunata wiñaqta, sumaq uywakunata, miski rimaq runankunatapas.

Kay llaqtata saqiruspam qawaritamunki achka chakrakunata, chaypim wiñaykuchkan tukuy kawsaykuna, sichus tarpuq kaptin munaspaqa mayqin kawsaytapas rantitakamuwaqmi. Kay qawayta tukuratamuspaqa chayanki wayllapukru muquman, chay muqumanta pacham manaña kaywaykuna wiñanñachu, aswanqa chaypin wichaykuchkan pino sachakuna hatunraq taksaraq, “kay sachakunapa ukupim paray uku wiñan kallanpakuna, tallin ruranapaq, mikunakuna ruranaqa, chaytapas munaspaykiqa pallakullawaqmi”.

Hina kayllapitaqmi tarikun huk “chinkana”, yaqa chuka pichqan chakim kanman, chaytapas qawaritamuwaqmi; chaytaqa riki ñawpa runakunas rurasqaku yakuta minakunaman pusanankupaq, Argama, Andarapa suyukunamanraq, allpapa ukuntakama sumaq rumiwan putkusqata.

Ñanqa hinallaraqmi chutariykukuchkan, aswanqa ña rikuykukuchkanña puntariq qucha “APACHETA QUCHA”, kaymi ñanpa laruchallampi tarikun, urqupa qimichampi, chaypim achka wachwakuna sumaqllataña waqaykuchkanku, kachkantaqmi challwakunapas quchapa ukunpi, munaspaqa rurawaqmi chay “challwa apiyta”, kay quchamanta yaku yarqantakama chutarikuchkan Yunkaya llaqtachaman kawsaykuna qarpanankupaq.

Qatiqninmanmi tarinki “PANPAWASI QUCHATA”, kay quchaqa qatunniqmi, kaypas urqupa muyuriynimpim kachkan, aswanqa quchata muyurachinku rurarunku achka yaku quntananpaq, lluqsisqantakama yaku uray lawman tupachkan hatun mayuman chay mayumantam paqarichkan Lliupapuquio llaqtachapa yakun, uywakuna upyananpaq, kaysaykuna wiñananpaq.

Kachkanraqmi achka quchakuna qurawiri qucha, yanachallwachayuq qucha, chaqllaqucha, suraqucha, kaqaqucha, layminiqucha. Kaykunapi purispaqa qawarinkin wikuñakunata, atuqta, wiskachata, llamata, chitata, wakata, kuchita, alpakata, challwakunatapas atispa qapikullawaqtaqmi. Qakuchik puririkuq, Lliupapuqio quchakuna suyachkasunki.

¿Qué opinas?

DEJA UNA RESPUESTA

Por favor ingrese su comentario!
Por favor ingrese su nombre aquí

*